Açık Gündem: 16
Şubat 2026 | Hazırlayan: Sümeyye Yasintimur
Görüşleriniz, bültenimizin gelişimi için büyük önem taşıyor. Diğer sayılarda daha iyi içerikler sunabilmemiz için yorumlarınızı bizimle paylaşmayı unutmayın…
Açık Gündem Podcasts
Yapay zeka destekli anlatımla hazırladığımız bu içerikte, bülten konularını söyleşi havasında ele alıyoruz. İster yolda olun, ister çalışırken; açık veri artık kulağınızda!
Tüm bölümler için: SoundCloud, Apple Podcasts , Spotify
Başarı Hikayeleri
Parkera: Açık Veriyle Akıllı Otopark Sistemi!
TÜBİTAK 1512 desteğiyle geliştirilen yapay zekâ tabanlı Parkera mobil ve web uygulaması, açık veri portalları gibi kaynaklardan beslenerek kullanıcılarına gerçek zamanlı ve öngörüye dayalı otopark bilgisi sunuyor. Uygulamanın; özellikle İzmir ve İstanbul Büyükşehir Belediyelerinin Açık Veri Portalları’nda yer alan otopark servislerini kullanarak boş park yeri bulunmasını kolaylaştırdığı biliniyor.
Parkera, varış anında hangi otoparkta yer olacağını tahmin eden yapay zekâ modeli sayesinde rezervasyona gerek kalmadan uygun park alanı bulmayı mümkün kılıyor. Uygulama, canlı doluluk bilgisi ve rota yönlendirmesi sunarak trafikte geçirilen süreyi azaltmayı ve karbon salımını önemli ölçüde düşürmeyi hedefliyor.
Parkera, açık veri ekosisteminin yenilikçi girişimler tarafından nasıl katma değere dönüştürülebileceğine dair güncel ve somut bir örnek sunuyor.
Haberler
OECD 2025 Dijital Devlet ve Açık Veri Endeksleri Yayımlandı!
OECD, 16 Şubat’ta Dijital Devlet Endeksi (Digital Government Index – DGI) ve Açık, Faydalı ve Yeniden Kullanılabilir Veri Endeksi (OURdata Index) 2025 sonuçlarını yayımladı. OECD Working Papers on Public Governance1 ismiyle yayımlanan çalışma, ülkelerin dijital dönüşüm ve ulusal açık veri politikaları alanındaki performansını karşılaştırmalı olarak ortaya koyuyor.
Çalışmada, dijital dönüşümün modern kamu yönetimi için kritik bir gereklilik olduğu vurgulanıyor. Dijital devlet yaklaşımının; daha iyi kamu hizmetleri sunulması, kanıta dayalı politika geliştirilmesi, kurumlar arası iş birliğinin güçlendirilmesi ve vatandaş beklentilerinin karşılanması açısından belirleyici olduğu ifade ediliyor. Bu çerçevede Dijital Devlet Endeksi, kamu sektöründe insan odaklı ve bütüncül bir dijital dönüşüm için gerekli yönetişim ve sistem altyapılarının ne ölçüde oluşturulduğunu ölçüyor.
OURdata Endeksi ise hükümetlerin ulusal açık veri politikalarını tasarlama ve uygulama performansını değerlendiriyor.
2025 sonuçlarına göre OECD ülkelerinin genel ortalaması 0,53’e yükseldi (1,0 üzerinden); bu oran 2023’te 0,48 seviyesindeydi ve yaklaşık %10’luk bir artışa işaret ediyor. Endeks; açık veri politikalarının geliştirilmesi, paydaş katılımı ve yüksek değerli veri setlerinin yayımlanması gibi boyutları inceliyor.
Veriler 2025 yılının ilk yarısında toplanmış olup, 1 Ocak 2023 – 31 Aralık 2024 dönemindeki politika ve uygulamaları kapsıyor. Sonuçlara ilişkin ayrıntılı analiz, eğilimler ve ülke notları ise Mayıs ayında yayımlanması planlanan OECD Digital Government Outlook raporunda yer alacak.
Yayımlanan endeksler, dijital devlet ve açık veri politikalarının performansını izlemek, ulusal stratejileri kıyaslamak ve öncelikli iyileştirme alanlarını belirlemek açısından önemli bir referans niteliği taşıyor.
TGSS 2024 Veri Seti ve Codebook Erişime Açıldı!
Türkiye Genel Sosyal Saha Araştırması (TGSS) 2024 veri seti ve codebook’u kullanıma açıldı. Veri seti, eğitim, aile dinamikleri, dini inançlar, politik tutumlar ve oy verme davranışları başta olmak üzere çevresel kaygılar, sağlık ve esenlik, sosyal ilişkiler, kimlik, iş hayatı ve boş zaman pratiklerine ilişkin değişkenleri içeriyor. Değişken tanımları, soru metinleri ve teknik açıklamalar ayrıntılı olarak codebook’ta sunuluyor.
Araştırmacılar, öğrenciler ve politika yapıcılar veri setine erişmek için bu bağlantı üzerinden bir Veri Erişim Onay Formu doldurmak zorunda. Bu uygulama, verilerin herkese açık ve serbest erişilebilir olmasını öngören açık veri ilkeleri açısından bir sınırlama teşkil ederken verilerin yeniden kullanımı ve paylaşımı önünde ek bir adım olarak dikkat çekiyor.
Bunun yanı sıra TGSS Analiz Portalı herkese açık olarak hizmet veriyor ve grafikler ile haritalar üzerinden sonuçlara ulaşmayı mümkün kılıyor.
The State of Open Data 2025: 10. Yıl Raporu Yayımlandı!
Digital Science, Figshare ve Springer Nature iş birliğiyle hazırlanan The State of Open Data 2025 başlıklı raporun onuncusu yayımlandı. 151 ülkeden yaklaşık 4.700 araştırmacı, kütüphaneci ve politika uzmanının katıldığı bir ankete dayanan rapor, açık araştırmaya yönelik gelişen tutum ve uygulamalar hakkında bilgiler sunuyor.
Çalışma; farklı disiplinler, ülkeler ve kurumlar genelinde açık veri uygulamalarındaki değişimi ortaya koyarken, nelerin ilerlediğini ve hangi yapısal sorunların devam ettiğini ele alıyor.
Raporda özellikle FAIR ilkelerine yönelik farkındalığın son on yılda önemli ölçüde arttığı; ancak bazı yapısal engellerin veri paylaşımını sınırlamaya devam ettiği belirtiliyor.
Ayrıca, politika baskılarına rağmen veri depoları üzerinden paylaşımın beklenen hızda artmadığı, veri paylaşımında “kredi açığı”nın sürdüğü ve zorunlu düzenlemelere yönelik desteğin azaldığı bulgular arasında yer alıyor.
Rapor, yapay zekânın veri iş akışlarını, meta veri üretimini ve yeniden kullanımı nasıl dönüştürdüğüne de dikkat çekiyor.
The State of Open Data 2025, fon sağlayıcılar, politika yapıcılar, araştırma kurumları, kütüphaneler, yayınevleri ve açık bilim profesyonelleri için açık araştırmanın geleceğine dair kapsamlı bir değerlendirme sunuyor.
Araştırmacılardan Yapay Zeka ve Biyogüvenlik Uyarısı!
Asilomar Konferansı’nın 50. yıl dönümünde 100’den fazla araştırmacıdan oluşan uluslararası bir grup, yapay zekânın biyoloji alanında kötüye kullanılmasını önlemek için yüksek riskli biyolojik veri setlerine sıkı koruma çağrısı yaptı. Johns Hopkins, Oxford, Fordham ve Stanford üniversitelerinden bilim insanlarının imzaladığı açık mektupta2, genetik diziler ve patojen özellikleri gibi bazı verilerin yapay zekâ sistemleri tarafından tehlikeli virüslerin tasarlanmasında kullanılabileceği uyarısı yapıldı.
Araştırmacılar, genel biyolojik verilerin açık erişimde olmasının bilimsel keşfi hızlandırdığını belirtirken, “endişe verici patojen verilerinin” daha sıkı denetim ve güvenlik önlemleri gerektirdiğini vurguladı. Yeni bir çerçeve öneren ekip, yüksek riskli veri setlerinin tanımlanmasını ve yalnızca meşru araştırmacıların erişimini sağlamak amacıyla teknik araçlar (filigranlama, köken bilgisi, denetim günlükleri, davranışsal biyometri) kullanılmasını öneriyor.
Önerilen Beş Kademeli Biyogüvenlik Veri Düzeyi (BDL) sistemi, verileri risk seviyelerine göre sınıflandırıyor: BDL-0 gündelik biyoloji verileri, BDL-4 ise yüksek bulaşıcılık veya güçlendirilmiş insan virüsleri gibi en sıkı güvenlik önlemleri gereken veriler.
Araştırmacılar, AI sistemleri güçlendikçe, açıklık ile güvenlik arasındaki dengeyi kurmanın kritik önem taşıdığını belirtiyor. Bu adımların, pandemilere yol açabilecek biyolojik tehditlerin önüne geçmek ve bilimsel ilerlemeyi güvenli biçimde desteklemek için gerekli olduğu ifade ediliyor.
Ukrayna Açık Veri Pazarı $668 Milyon Seviyesine Ulaştı!
Institute for Economic Research and Policy Consulting (IER) tarafından yürütülen bir çalışmaya3 göre, Ukrayna’da açık veri pazarı savaşa rağmen 26,8 milyar UAH ($668 milyon) seviyesine ulaştı. Pazar, finansal izleme, yasal analiz, uyum, yolsuzlukla mücadele çözümleri ve coğrafi bilgi hizmetleri gibi alanlarda faaliyet gösteren 128 aktif hizmet ve bireysel projeyi kapsıyor.
Pazarın çekirdeğini, açık veriyi iş modelinin temel veya belirleyici kaynağı olarak kullanan özel hizmet şirketleri oluşturuyor. Bu çalışma, açık veri hizmetlerinin hem doğrudan gelirini hem de ekonomiye sağladığı katma değeri dikkate alıyor.
Ukrayna’daki açık veri hizmetleri arasında Opendatabot, YouControl ve Clarity Project gibi öne çıkan oyuncular bulunuyor.
Etkinlikler
Açık Kaynak CBS Atölyesi (2026 Bahar) Başvuruları Başladı!
OpenGIS Türkiye topluluğu tarafından düzenlenen Açık Kaynak CBS Atölyesi (2026 Bahar Dönemi) için başvurular4 başladı. Sekiz haftalık ve ücretsiz olarak tasarlanan program, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) alanında açık kaynak teknolojilerle proje geliştirmek isteyen katılımcılara yönelik bir gelişim maratonu niteliği taşıyor.
Atölye kapsamında katılımcılar; QGIS, PostGIS ve GeoServer gibi açık kaynak araçlarla çalışarak mekânsal veri üretimi, analiz ve servis yayını süreçlerini uygulamalı olarak deneyimleme fırsatı bulacak.
Program, geleneksel canlı ders modelinden farklı olarak “Kendi Hızında Öğren, Toplulukla Uygula” yaklaşımını benimsiyor. Katılımcılar hafta içi önceden belirlenen video ve dokümanlar üzerinden bireysel çalışmalarını yürütürken; haftalık atölye buluşmalarında ödev sunumları, teknik sorunların kolektif çözümü ve mentör geri bildirimleriyle öğrenme sürecini pekiştiriyor.
Eğitim içeriği üç ana bölümden oluşuyor:
CBS Temelleri ve QGIS: Vektör ve raster veri yönetimi, sayısallaştırma, mekânsal analiz, kartografik tasarım ve çıktı üretimi
Uzmanlık Modülleri: PostgreSQL/PostGIS ile mekânsal veritabanı yönetimi, GeoServer ile WMS/WFS servis yayını ve web CBS mimarisi, ayrıca yapay zekâ destekli mekânsal analiz uygulamaları
Proje ve Final Süreci: Proje geliştirme atölyesi, sprint değerlendirmesi ve final sunumları
Katılım için düzenli zaman ayırma taahhüdü, uygun teknik donanım (Windows, macOS veya Linux işletim sistemli bilgisayar), stabil internet bağlantısı ve aktif katılım için gerekli ekipmanlar (mikrofon, kamera, fare) gerekiyor.
Program yalnızca teknik bilgi aktarımını değil, sürdürülebilir bir açık kaynak ekosistemi oluşturmayı hedefliyor. Atölyeyi başarıyla tamamlayan katılımcıların sonraki dönemlerde mentör olarak topluluğa katkı sunmaları teşvik ediliyor.
Açık kaynak teknolojilerle mekânsal veri üretmek ve topluluk temelli bir öğrenme deneyimi yaşamak isteyenler için başvurular devam ediyor.
Open Data Week 2026 Mart Ayında Düzenlenecek!
Tarih: 22 - 29 Mart 2026
Yer: New York City Geneli ve Çevrim içi
Open Data Week 2026, 22–29 Mart tarihleri arasında New York City genelinde ve çevrim içi olarak gerçekleştirilecek. Her yıl düzenlenen festival, New York’taki kamu verilerinin kullanımını teşvik etmeyi ve açık veri topluluğunu bir araya getirmeyi amaçlıyor.
Etkinlik, NYC Open Data Team, BetaNYC ve Data Through Design iş birliğiyle organize ediliyor. Festival, New York’un ilk açık veri yasasının 7 Mart 2012’de imzalanmasının yıl dönümünü anmak ve Uluslararası Açık Veri Günü’nü kutlamak amacıyla her yıl Mart ayında düzenleniyor.
2026 programı, Data Through Design’in yıllık sanat sergisi açılışıyla başlayacak ve hafta boyunca hem çevrim içi hem de yüz yüze çok sayıda etkinliğe ev sahipliği yapacak. Festival, NYC School of Data konferansı ile sona erecek.
India AI Impact Summit 2026’da “Yapılandırılmış Açıklık” Vurgusu!
Tarih: 20 Şubat 2026
Yer: Bharat Mandapam / Yeni Delhi, Hindistan
India AI Impact Summit (Hindistan Yapay Zeka Etki Zirvesi) kapsamında, Jindal Global Law School bünyesindeki Cyril Shroff Centre for AI, Law and Regulation ile Cyril Amarchand Mangaldas iş birliğinde “Açık Veri için Düzenleyici Çerçeve” başlıklı bir panel düzenlendi. Oturum, Bharat Mandapam’da gerçekleştirildi.
Açılış konuşmasını yapan Thiruvananthapuram Milletvekili Dr. Shashi Tharoor, veri yönetişimini güç, egemenlik ve değer üretimi bağlamında ele alarak “structured openness” (yapılandırılmış açıklık) yaklaşımını savundu. Bu yaklaşım, açık veri altyapısının güçlendirilmesini desteklerken eşitsizlikleri ve dışa bağımlılığı önleyecek koruyucu mekanizmaların oluşturulmasını öngörüyor.
Panelde, açık veri paylaşımının gönüllü bir uygulama olmaktan çıkarak yasal dayanağa sahip kurumsal bir yükümlülüğe dönüşüp dönüşmemesi gerektiği tartışıldı. Katılımcılar; anonimleştirme, standardizasyon, amaç sınırlaması, makine tarafından okunabilirlik, zengin meta veri yapısı ve birlikte çalışabilirlik gibi teknik unsurların açık veri yönetişiminin temel bileşenleri olduğunu vurguladı.
Zirve, hükümet, özel sektör ve sivil toplumdan küresel aktörleri bir araya getirerek yapay zekâ yönetişimi ve açık veri düzenlemelerine ilişkin ortak ilkeler ve uygulanabilir yol haritaları geliştirilmesini hedefledi.
İncelemeler
CRO Açık Veri Portalı: Avrupa’da Şirket Verilerinde Yeni Şeffaflık Dönemi!
İrlanda’nın resmi şirket kayıt otoritesi olan Companies Registration Office (CRO), Mayıs 2025 itibarıyla yeni Açık Veri Portalı’nı5 hayata geçirerek Avrupa’da ulusal şirket kayıt verilerini belirlenen standart format ve yöntemlerle paylaşan öncü kurumlardan biri oldu. Office of Government Procurement (OGP) Çerçevesi kapsamında Derilinx iş birliğiyle geliştirilen portal, şirket verilerinin şeffaf, yeniden kullanılabilir ve görselleştirilebilir biçimde sunulmasını sağlıyor.
Proje, Regulation (EU) 2023/138 ile uyum hedefi doğrultusunda başlatıldı. İlk aşamada AB’nin Yüksek Değerli Veri Setleri (High-Value Datasets) kapsamında yer alan veri kümeleri belirlendi, mevcut sistemlerin Açık Veri Direktifi’ne uyumu değerlendirildi ve tam uyum için bir yol haritası oluşturuldu. Sonuç olarak şirket kayıtları ve finansal tablolar, API ve toplu veri indirme (bulk) seçenekleriyle, Creative Commons BY 4.0 lisansı altında ve makine tarafından okunabilir açık formatlarda yayımlanmaya başladı. Meta veriler ise DCAT-AP HVD standardına uygun şekilde sunuluyor.
Portalın öne çıkan özellikleri arasında otomatik veri paylaşımı (verilerin doğrudan data.europa.eu portalına aktarılması), etkileşimli görselleştirmeler ve kamuya açık gösterge panelleri yer alıyor. Bu panolar; şirket kayıt bilgileri, sahiplik yapıları ve temel finansal göstergeleri kullanıcı dostu bir arayüzle erişilebilir kılıyor.
CRO’nun bu girişimi, Avrupa’da şirket verilerinin açık, standartlara uygun ve yeniden kullanılabilir biçimde sunulması açısından yeni bir eşik oluşturuyor. Portal yalnızca AB Açık Veri Direktifi gerekliliklerini karşılamakla kalmıyor; aynı zamanda karmaşık kurumsal verilerin anlaşılabilir ve eyleme geçirilebilir hale getirilebileceğini de gösteriyor.
Önümüzdeki dönemde yeni veri setleri ve işlevlerle kademeli olarak genişletileceği belirtilen platform, lansman aşamasında Avrupa’da öncü bir model olma iddiasıyla duyurulmuş olmakla birlikte, aradan geçen yaklaşık dokuz aya rağmen şu ana kadar iki veri seti ve sınırlı sayıda gösterge paneli yayımlamış durumda. Bununla birlikte, araştırmacılar, girişimciler ve kamuoyu için potansiyel bir referans kaynağı olma niteliğini sürdürüyor.
Bizden Haberler
Kamu Malı Kültürel Mirasa Açık Erişim Toplantısı’na Katıldık!
Tarih: 17 Şubat 2026
Yer: Bahçelievler, Ankara / Türkiye
Kamu Malı Kültürel Mirasa Açık Erişim Toplantısı, Creative Commons Türkiye ve Dijital Kültürel Miras Ağı işbirliğiyle, kamu malı niteliğindeki kültürel miras eserlerine açık ve adil erişim konusunu Türkiye bağlamında ele almak amacıyla düzenlendi. Toplantı, 17 Şubat Salı günü 13:00–17:00 saatleri arasında, Milli Kütüphane Ana Toplantı Salonu’nda gerçekleştirildi.
Toplantı kapsamında, Açık Miras Koalisyonu tarafından geliştirilen Açık Miras Bildirisi’nin temel yaklaşımı ve önerileri ele alındı; bildirinin uluslararası politika çerçevesi, UNESCO bünyesindeki hedefler ve tavsiye kararları ile ilişkisi değerlendirildi. Bildirinin kapsamı, hedefleri ve temel kavramları tanıtılarak Türkiye’deki mevcut yasal ve kurumsal uygulamalarla kesişim noktaları tartışıldı.
Programın ikinci bölümünde, kültürel miras alanındaki önemli paydaşlar dijitalleştirme, toplumsal katılım ve dijital koleksiyonlara erişim başlıkları çerçevesinde geliştirdikleri stratejileri, yürüttükleri uygulamaları ve iş birliği deneyimlerini paylaştı.
AVTED olarak biz de toplantıya katılarak görüş ve değerlendirmelerimizi ilgili paydaşlarla paylaştık.
Toplantı, kayıt ve açılış konuşmalarının ardından iki oturum ve değerlendirme ve kapanış bölümüyle tamamlandı.
AVTED Açık Kürsü’de Bu Ay!
Açık Veri ve Teknoloji Derneği’nin “mümkün olduğu kadar açık, gerektiği kadar kapalı” mottosuyla hayata geçirdiği “Açık Kürsü” program serisi hız kesmeden devam ediyor. Program, toplumun çeşitli kesimlerinden uzmanları bir araya getirerek açık bilim, açık erişim, açık devlet, açık veri ve açık teknoloji gibi kavramların detaylı bir şekilde ele alındığı çevrim içi bir platform sunuyor.
Av. Arb. Okşan Gülşen Kömürcü Atalay’ın moderatörlüğünde düzenlenen bu etkinlikler, hem akademik hem de pratik perspektiflerden derinlemesine analizlere yer veriyor. Her bir oturumda, ilgili alanlardaki uzmanların katkılarıyla, bu kavramların uygulanabilirliği, karşılaşılan zorluklar ve toplumsal etkiler detaylı bir şekilde değerlendiriliyor.
23 Şubat’ta YouTube’da yayımlanan programda veri mühendisi Adem Ok ile "Açık Veri Ekosistemi" değerlendirildi.
Programın öne çıkan başlıkları şu şekildeydi;
Veriden proje üretme sürecindeki ilk kıvılcım nasıl oluşur ve temel motivasyonunuz nedir?
Türkiye’deki kamu ve belediye açık veri portallarının niteliğini bir mühendis gözüyle nasıl buluyorsunuz?
Henüz paylaşılmamış olan ancak erişime açılsa büyük fayda sağlayacak kritik veri setleri hangileridir?
Veriyi anlamlı ve ilgi çekici hale getirirken kullandığınız başarı kriterleri nelerdir?
Veri kirliliği, eksikliği veya güncellik sorunlarıyla karşılaştığınızda hangi teknik yöntemleri izliyorsunuz?
Genç veri bilimcilerin açık veriyle kendi projelerini veya girişimlerini başlatmaları için önerdiğiniz yol haritası nedir?
Yapay zeka ve LLM dünyasında açık verinin rolü nasıl değişecek ve radarınızda hangi yeni projeler var?
Açık Kürsü’nün yeni bölümlerini kaçırmamak için AVTED’in YouTube kanalına abone olmayı ve sosyal medya hesaplarını takip etmeyi unutmayın!
Bu ay açık veri dünyasından sizlere aktaracaklarımız bu kadardı. Gelecek ay yine burada, yeni hikayelerde görüşmek üzere…
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2026/02/digital-government-index-and-open-useful-and-re-usable-data-index_dbe102ed/6347ec74-en.pdf
https://arxiv.org/pdf/2602.08061
http://www.ier.com.ua/files/Projects/2026/DATA/DATA_ua.pdf
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScRmbeLQl7nkNZh2f8-zj2H3M-FeXa1Xn0VWNLnjE66881foA/viewform
https://opendata.cro.ie/