Açık Gündem: 19
Mayıs 2026 | Hazırlayan: Sümeyye Yasintimur
Görüşleriniz, bültenimizin gelişimi için büyük önem taşıyor. Diğer sayılarda daha iyi içerikler sunabilmemiz için yorumlarınızı bizimle paylaşmayı unutmayın…
Açık Gündem Podcasts
Yapay zeka destekli anlatımla hazırladığımız bu içerikte, bülten konularını söyleşi havasında ele alıyoruz. İster yolda olun, ister çalışırken; açık veri artık kulağınızda!
Tüm bölümler için: SoundCloud, Apple Podcasts , Spotify
Başarı Hikayeleri
Mini İstanbul Projesi!
Mustafa Yağız Fırat tarafından geliştirilen “Mini İstanbul” adlı açık kaynak proje yayına alındı. Proje, İstanbul toplu ulaşım ağını gerçek zamanlı ve üç boyutlu bir harita üzerinde görselleştirirken, Türkiye’de açık ulaşım verisine erişimin teknik sınırlarını da ortaya koyuyor.
Projenin çıkış noktası, Japon geliştirici Akihiko Kusanagi tarafından geliştirilen Mini Tokyo 3D uygulaması oldu. Yaklaşık üç haftada geliştirilen Mini İstanbul’un önemli bir bölümünün kod yazımından çok veri erişimi ve veri temizleme süreçlerine ayrıldığı belirtiliyor.
Uygulama, İETT tarafından sağlanan SOAP API üzerinden her 60 saniyede bir yaklaşık 6.900 otobüsün konum bilgisini çekerek harita üzerinde gösteriyor. Metro, Marmaray, tramvay, vapur ve füniküler gibi diğer ulaşım modlarında ise canlı veri bulunmadığı için araç hareketleri GTFS tarifeleri üzerinden simüle ediliyor. Bu yöntemde araçların tarifedeki kalkış ve varış saatleri baz alınarak ara konumları hesaplanıyor.
Teknik altyapıda backend tarafında Django, Channels, Daphne, Celery ve PostgreSQL/PostGIS; frontend tarafında ise vanilla TypeScript, MapLibre GL JS ve Three.js kullanıldı. Projenin kaynak kodu açık kaynak lisansıyla yayımlandı.
Canlı demo: Mini İstanbul Demo
Kaynak kod: Mini İstanbul GitHub Deposu
Haberler
2026 Sigma Awards Kazananları Açıklandı!
The Sigma Awards, dünyanın dört bir yanından veri odaklı gazetecilik projelerini ödüllendiren uluslararası bir organizasyon. İlk kez 2020’de düzenlenen ödüller; veri analizi, görselleştirme, açık kaynak araştırmaları ve araştırmacı gazetecilik çalışmalarını öne çıkararak veri gazeteciliği topluluğunu desteklemeyi amaçlıyor.
Veri gazeteciliği alanının uluslararası ölçekte en prestijli organizasyonlarından biri kabul edilen The Sigma Awards, 2026 yılı kazananlarını Mayıs ayında duyurdu. Bu yıl ödüller, Global Investigative Journalism Network ev sahipliğinde gerçekleştirildi.
84 ülkeden 543 başvurunun değerlendirildiği yarışmada, 31 finalist arasından 10 veri gazeteciliği projesi ödüle layık görüldü. Kazanan projeler; çevresel yıkım, savaş suçları, yaptırımların aşılması, insan kaçakçılığı, algoritmik hatalar ve kamu kaynaklarının kötüye kullanımı gibi farklı konulara odaklandı.
Ödül alan çalışmalar arasında Suriye’de kaybolan çocuklara ilişkin veri tabanlı araştırma “Syria’s Stolen Children”, Avrupa’daki doğal alan kaybını inceleyen “Green to Grey” ve Baltık Denizi’ndeki sabotajları analiz eden “Inside Russia’s Shadow War in the Baltics” öne çıktı.
Jüri değerlendirmelerinde, bu yılki projelerin veri analizi, açık kaynak istihbaratı, uydu görüntüleri, etkileşimli görselleştirmeler ve saha gazeteciliğini birlikte kullanmaları dikkat çekti. Organizasyon ayrıca, ödül alan projelerin veri setleri ve metodolojilerinin açık şekilde paylaşılmasının veri gazeteciliği topluluğu için önemli bir kaynak oluşturduğunu vurguladı.
UNESCO ve ISC CODATA’dan Kriz Dönemlerinde Açık Bilim ve Veri Politikaları Anketi!
UNESCO ve ISC CODATA, kriz dönemlerinde veri yönetimi politikalarının nasıl uygulandığını incelemek amacıyla küresel bir anket başlattı. Çalışma, 2025 yılında yayımlanan “Data Policies for Times of Crisis Facilitated by Open Science (DPTC)” rehberleri temel alınarak yürütülüyor.
Anket; kamu kurumları, araştırma kuruluşları, sivil toplum örgütleri, medya organları ve özel sektörün kriz anlarında veri paylaşımı, etik ilkeler, veri yönetişimi, şeffaflık ve kurumlar arası iş birliği gibi konularda nasıl hareket ettiğini anlamayı amaçlıyor. Çalışmada ayrıca, açık bilim ilkeleri doğrultusunda geliştirilen veri politikalarının uygulamadaki eksikleri ve ihtiyaçları da haritalandırılacak.
UNESCO’ya göre kriz dönemlerinde verinin hızlı paylaşılması kadar güvenilir, birlikte çalışabilir ve etik biçimde yönetilmesi de kritik önem taşıyor. Bu nedenle çalışma; FAIR, CARE ve TRUST veri ilkeleriyle uyumlu, sınırlar arası veri paylaşımını destekleyen yaklaşımların kurumlar tarafından ne ölçüde uygulandığını da inceleyecek.
Araştırmanın sonuçlarının, gelecekte hazırlanacak kapasite geliştirme programları, politika rehberleri ve pilot uygulamalar için temel oluşturması bekleniyor. Kuruluşların ankete 17 Mayıs’a kadar katılım sağlayabileceği belirtilse de, bültenin hazırlandığı sırada yanıtlar gelmeye devam ediyordu.
Avrupa’da Dijital Çağda Dezenformasyon Algısı Araştırıldı!
data.europa.eu tarafından yayımlanan yeni bir veri hikâyesi, Avrupa’daki kullanıcıların çevrimiçi dezenformasyona ne kadar maruz kaldığını ve bunu ayırt etme konusunda kendilerine ne kadar güvendiklerini inceliyor. Çalışma, Avrupa Birliği Veri Portalı’nda yer alan Flash Eurobarometer FL014EP: Social Media Survey 2025 isimli veri kümesine dayanıyor.
Araştırmaya göre Avrupa Birliği vatandaşlarının yüzde 36’sı son bir hafta içinde sık sık yanlış veya yanıltıcı bilgiyle karşılaştığını düşünüyor. Katılımcıların yaklaşık üçte biri ise çevrimiçi dezenformasyonu tespit etme konusunda kendine güvenmediğini belirtiyor. Ülkeler arasında ise dikkat çekici farklar bulunuyor: Finlandiya’da dezenformasyona sık maruz kaldığını söyleyenlerin oranı yüzde 26 iken, Macaristan’da bu oran yüzde 57’ye çıkıyor.
Çalışma ayrıca kullanıcıların şüpheli içerikleri doğrulamak için en sık hangi yöntemlere başvurduğunu da ortaya koyuyor. Katılımcıların yaklaşık yarısı bilgiyi başka kaynaklarla karşılaştırdığını belirtirken, yüzde 40’a yakını paylaşımın kaynağının güvenilirliğini kontrol ettiğini ifade ediyor.
Raporda, yapay zekâ araçlarının bağlam ve nüans konusunda hâlâ hata üretebildiği vurgulanarak, doğrulama süreçlerinde yalnızca bu araçlara güvenilmemesi gerektiği belirtiliyor.
Yazıda ayrıca veri okuryazarlığı ve medya okuryazarlığının, yanlış bilgi ve dezenformasyona karşı en önemli savunma araçlarından biri olduğuna dikkat çekiliyor.
Etkinlikler
OFE Lounge Series 2026 Gerçekleştirildi!
6 - 27 Mayıs tarihlerinde düzenlenen OFE Lounge Series 2026, açık kaynak ve standardizasyon toplulukları arasında diyalog geliştirmeyi amaçlayan önemli bir buluşma olarak gerçekleşti. Avrupa’nın dijital politika hedeflerini desteklemek üzere tasarlanan etkinlikte; açık, topluluk temelli geliştirme süreçleri ile resmi standardizasyon mekanizmaları arasındaki bağların nasıl güçlendirilebileceği tartışıldı.
Bu yılki seri, Avrupa standardizasyon sistemini düzenleyen 1025/2012 sayılı AB Tüzüğü’nün reformuna odaklandı. Hızlanan dijital dönüşüm, yazılım düzenlemeleri ve teknoloji yönetişimi üzerindeki jeopolitik rekabetin arttığı bir dönemde gerçekleştirilen etkinlikte, Avrupa’nın standardizasyon sisteminin kapsayıcı, çevik ve stratejik olarak nasıl güncel tutulabileceği ele alındı.
Seri kapsamında dört farklı oturum düzenlendi:
6 Mayıs oturumunda, Avrupa Komisyonu’nun 2025 değerlendirmesi ışığında standardizasyon süreçlerinde kapsayıcılık ve esnekliğin nasıl artırılabileceği tartışıldı.
13 Mayıs oturumunda, CRA, AI Act ve Data Act gibi düzenlemelerin yazılım geliştirme süreçlerine etkileri ile açık kaynak ekosisteminin düzenleyici çerçevelerle ilişkisi değerlendirildi.
20 Mayıs oturumunda, hızlı standardizasyon süreçlerinin yeni teknolojilere adaptasyondaki rolü ve paydaş katılımına etkileri ele alındı.
27 Mayıs oturumda açık standartların yapay zekâ, veri paylaşımı ve dijital altyapı alanlarında Avrupa’nın dijital egemenliğini nasıl güçlendirebileceği tartışıldı.
StatEO26 Konferansı Romada Gerçekleştirildi!
05–07 Mayıs tarihlerinde Esrin, İtalya’da gerçekleştirilen Resmi İstatistikler ve Politika Göstergeleri için Dünya Gözlemi Konferansı (StatEO26), dünya gözlemi (EO) verilerinin resmi istatistikler ve politika göstergelerinde kullanımına odaklandı. Etkinlikte EO’nun politika uygulamalarını hızlandırma ve farklı raporlama süreçlerini sadeleştirme potansiyeli öne çıktı.
Konferans kapsamında tarım istatistikleri, doğal sermaye muhasebesi, SDG ve çevre politikası raporlaması, arazi kullanımı ve arazi örtüsü, kentleşme ve nüfus verileri, ekonomi ve altyapı ile sürdürülebilirlik göstergeleri başlıklarında oturumlar düzenlendi. Sunumlarda EO tabanlı haritalama, değişim tespiti, nüfus modelleme, ekonomik faaliyetlerin uzaktan algılama ile izlenmesi ve çevresel göstergelerin doğrulanması gibi konular paylaşıldı.
Konferans; DG ESTAT, DG JRC, DG DEFIS, DG ENV, EARSC, EEA, OECD, UNSD, FAO, UNECE, UNEP WCMC, Hannover Üniversitesi ve Biodiversity Alliance & CIAT iş birliğiyle düzenlendi.
D.A.R. Continuum Konferansı Prag’da Gerçekleştirildi!
D.A.R. Continuum: Conference on Data, AI, Automation, and Robotization (Veri, Yapay Zekâ, Otomasyon ve Robotizasyon Konferansı), 29 Nisan’da Prag’daki CIIRC CTU ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Açık ve FAIR veri, yapay zekâ, otomasyon ve robotizasyon temalarını bir araya getiren etkinlik; araştırmacıları, Ar-Ge profesyonellerini, politika yapıcıları, fon sağlayıcı kurumları ve konuya ilgi duyan katılımcıları buluşturdu.
Konferansın merkezinde, açık ve FAIR veriden algoritmik zekâya ve insan sosyal çevrelerinde çalışan otonom sistemlere uzanan geniş bir teknoloji ve veri ekosistemi yaklaşımı yer aldı. Gün boyunca veri altyapılarının makine öğrenmesi araçlarına, bu araçların ise robotik sistemlere dönüşüm süreçleri; bilim, veri yönetişimi ve toplumsal sorumluluk açısından ele alındı.
Program kapsamında “Yapay Zekâ için Bilim ve Bilim için Yapay Zekâ”, “Veri, Yapay Zekâ ve Otonom Sistemleri Birbirine Bağlayan Süreklilik”, “Araştırma Laboratuvarları ve Ofislerden Anlamsal Web ve Otonom Sürüş Sistemlerine” ve “Yapay Zekâ Çağında Sorumlu Araştırma ve Veri Üretimi” başlıklı oturumlar düzenlendi.
Data Week Leipzig 2026 Haziran’da Düzenlenecek!
01–05 Haziran’da Leipzig, Almanya’da düzenlenecek Data Week Leipzig (Veri Haftası Leipzig), veri, dijitalleşme, yapay zekâ ve kent gelişimi temalarına odaklanan bir haftalık etkinlik programı olarak gerçekleştirilecek.
Etkinlikte açık veri çözümleri, sürdürülebilir veri yönetimi, sorumlu yapay zekâ yönetişimi, akıllı mobilite ve iklim odaklı uygulamalar gibi başlıklar ele alınacak; ayrıca belediye düzeyinde planlama süreçlerinin iyileştirilmesi ve veri temelli karar destek yaklaşımları tartışılacak.
Program kapsamında semantik teknolojiler ve bilgi paylaşımı, açık veri katalogları, yapay zekâ destekli analiz yöntemleri ve sosyal alanlarda dijitalleşme uygulamaları öne çıkacak.
Bunun yanı sıra kapsayıcılık, katılım ve iklim dayanıklılığı gibi konulara odaklanan atölyeler ile interaktif formatlar yer alacak. Etkinlik, Leipzig genelinde düzenlenecek açık laboratuvar etkinlikleri ile sona ererek katılımcılara şehir ölçeğinde deneyim ve etkileşim imkânı sunacak.
İncelemeler
İnteraktif Veri Anlatımıyla Çin’de Camii Dönüşümünün İzini Sürmek!
Financial Times tarafından hazırlanan How China is Tearing Down Islam (Çin İslamı Nasıl Yıkıyor) başlıklı veri gazeteciliği çalışması, Çin’deki camilerin son yıllarda geçirdiği dönüşümü interaktif bir formatla görselleştiriyor. Çalışma, özellikle kaydırmalı bir anlatım kurgusu üzerine inşa edilmiş: kullanıcı sayfada ilerledikçe yeni görseller, uydu görüntüleri ve açıklamalar adım adım ekrana geliyor.
Bu bültenin Haberler bölümünde yer verilen The Sigma Awards kapsamında ödüle layık görülen veri gazeteciliği projelerinden biri olan bu çalışma, değişimi tek bir anlatı yerine katmanlı bir yapı içinde sunuyor.
Okur, aynı yapının farklı yıllara ait görüntülerini karşılaştırarak camilerdeki mimari değişimi doğrudan gözlemleyebiliyor. Özellikle kubbelerin kaldırılması, minarelerin sökülmesi ve İslami mimari detayların sadeleştirilmesi gibi dönüşümler “öncesi–sonrası” karşılaştırmalarıyla net bir şekilde sunuluyor.
Haber, Pekin çevresindeki Doudian Camii ve Yunnan’daki Najiaying Camii gibi örnekler üzerinden ilerliyor ve uydu görüntüleri, saha fotoğrafları ve görsel belgelerle bu değişimin farklı bölgelerde nasıl tekrarlandığını gösteriyor. Böylece anlatı, tekil vakalardan ziyade daha geniş bir dönüşüme işaret ediyor.
Bu gibi örneklerde kullanılan interaktif tasarımın en belirgin özelliği, metin ve görseli ayrı katmanlar olarak değil, birbirini tamamlayan bir akış olarak sunması. Okur sadece bir metni okumuyor; aynı zamanda görüntüler üzerinden değişimi izleyerek ilerliyor. Bu yaklaşım, veri gazeteciliğinde özellikle uzun soluklu araştırmalarda kullanılan görsel anlatım tekniklerinin güçlü bir örneği olarak öne çıkıyor.
Bizden Haberler
AVTED Açık Kürsü’de Bu Ay!
Açık Veri ve Teknoloji Derneği’nin “mümkün olduğu kadar açık, gerektiği kadar kapalı” mottosuyla hayata geçirdiği “Açık Kürsü” program serisi hız kesmeden devam ediyor. Program, toplumun çeşitli kesimlerinden uzmanları bir araya getirerek açık bilim, açık erişim, açık devlet, açık veri ve açık teknoloji gibi kavramların detaylı bir şekilde ele alındığı çevrim içi bir platform sunuyor.
Av. Arb. Okşan Gülşen Kömürcü Atalay’ın moderatörlüğünde düzenlenen bu etkinlikler, hem akademik hem de pratik perspektiflerden derinlemesine analizlere yer veriyor. Her bir oturumda, ilgili alanlardaki uzmanların katkılarıyla, bu kavramların uygulanabilirliği, karşılaşılan zorluklar ve toplumsal etkiler detaylı bir şekilde değerlendiriliyor.
4 Mayıs’ta YouTube’da yayımlanan programda Açık Veri ve Teknoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Hasan Basri Yüksel ile “Bir Açık Veri Projesi: Engelsiz Şarj” değerlendirildi.
Programın öne çıkan başlıkları şu şekildeydi;
Engelsiz Şarj Projesi Nedir?
Açık Veri Temelli Projenin Amaç ve Motivasyonu?
Engelsiz Şarj Projesini Kimler Kullanabilir?
Akülü Tekerlekli Sandalyeler için En Yakın Şarj İstasyonunu Gösteren Uygulamanın Özellikleri Ne, Nasıl Kullanılır?
Engelsiz Şarj Projesinin Paydaşları Kimler?
Kamu Kurumlarının Veri Paylaşması Neden Önemli?
Açık Kürsü’nün yeni bölümlerini kaçırmamak için AVTED’in YouTube kanalına abone olmayı ve sosyal medya hesaplarını takip etmeyi unutmayın!
Bu ay açık veri dünyasından sizlere aktaracaklarımız bu kadardı. Gelecek ay yine burada, yeni hikayelerde görüşmek üzere…