Açık Gündem: 20
Haziran 2026 | Hazırlayan: Sümeyye Yasintimur
Görüşleriniz, bültenimizin gelişimi için büyük önem taşıyor. Diğer sayılarda daha iyi içerikler sunabilmemiz için yorumlarınızı bizimle paylaşmayı unutmayın…
Açık Gündem Podcasts
Yapay zeka destekli anlatımla hazırladığımız bu içerikte, bülten konularını söyleşi havasında ele alıyoruz. İster yolda olun, ister çalışırken; açık veri artık kulağınızda!
Tüm bölümler için: SoundCloud, Apple Podcasts , Spotify
Başarı Hikayeleri
InnovaMap Hava Durumu Platformu!
Mert Caner Kaplan tarafından geliştirilen bu platform, Türkiye genelindeki hava, deniz ve kıyı verilerini tek bir harita üzerinde bir araya getiriyor. Herhangi bir gelir elde etme amacı taşımadığı belirtilen proje; hava tahminleri, deniz suyu sıcaklığı, dalga bilgileri, hava kalitesi verileri, meteorolojik uyarılar, yağış radarı ve uydu görüntüleri gibi farklı kaynaklardan gelen bilgileri kullanıcı dostu bir arayüzde sunuyor.
Harita üzerinden seçilen konumlar için saatlik ve haftalık tahminler, deniz koşulları, yüzme pencereleri, hava kalitesi göstergeleri ve çeşitli grafikler görüntülenebiliyor. Platform ayrıca verileri yalnızca göstermekle kalmayıp, kullanıcıların daha kolay yorumlayabilmesi için özet değerlendirmeler ve planlama odaklı göstergeler de sunuyor.
Kullanılan veri kaynaklarının açık biçimde paylaşıldığı proje, farklı açık veri ve açık servis kaynaklarını bir araya getirerek erişilebilir bir bilgi platformu oluşturmasıyla dikkat çekiyor.
Platformda ayrıca sunulan radar, uydu, hava ve deniz verilerinin üçüncü taraf kaynaklardan sağlandığı ve tüm değerlerin tahmin veya uzaktan algılama ürünleri olduğu belirtiliyor. Bu nedenle kritik kararlar için Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve diğer yetkili kurumların esas alınması gerektiği vurgulanıyor.
Platform bağlantısına buradan erişilebilir.
Haberler
Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı’nda Açık Veri Vurgusu: 2000 Kamu Veri Seti Erişime Açılacak!
Türkiye’nin yapay zekâ alanındaki yol haritasını ortaya koyan Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı, İstanbul’da düzenlenen Türkiye Yapay Zekâ Zirvesi’nde açıklandı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla gerçekleştirilen zirve; kamu kurumları, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarından temsilcileri bir araya getirdi.
Eylem Planı, yapay zekâ ekosisteminin gelişimini destekleyecek çok sayıda hedef içeriyor. Plan; yapay zekâ okuryazarlığı, veri merkezleri yatırımları, yerli büyük dil modelleri, araştırma fonları ve girişimcilik destekleri gibi başlıklarda yeni adımlar öngörüyor.
Açık veri açısından dikkat çeken en önemli hedef ise kamu verilerinin erişime açılması oldu. Eylem Planı kapsamında sağlık, tarım, savunma ve e-ticaret başta olmak üzere en az 2000 kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden kullanıma sunulacağı açıklandı. Bu adımın, araştırmacıların, girişimcilerin ve kamu kurumlarının veriye erişimini kolaylaştırarak veri temelli yenilikçiliği ve yapay zekâ uygulamalarını hızlandırması hedefleniyor.
Plan ayrıca veriye erişimin artırılmasının yanı sıra kullanıcı haklarını koruyan, mahremiyet ve güvenlik ilkelerini gözeten bir düzenleyici çerçevenin oluşturulacağını da vurguluyor. Kamu veri setlerinin hangi standartlarda, ne düzeyde açıklıkla ve hangi lisans koşullarıyla paylaşılacağı ise önümüzdeki dönemde yakından takip edilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.
BM’den Yapay Zekâ Veri Merkezlerinde Çevresel Şeffaflık Çağrısı!
![Illustration shows words "Artificial Intelligence AI\](https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!yxRf!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1c33154d-ffe5-44d7-ba2d-d31d7aeb7dc7_1920x1201.jpeg "Illustration shows words \"Artificial Intelligence AI\")
Birleşmiş Milletler (BM), yapay zekâ şirketlerine veri merkezlerinin çevresel etkilerini kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşmaları ve 2030 yılına kadar tüm veri merkezlerinde yenilenebilir enerji kullanmayı taahhüt etmeleri çağrısında bulundu. Girişim, Londra İklim Eylem Haftası kapsamında BM Genel Sekreteri António Guterres tarafından duyurulan Yapay Zekâ Çevresel Şeffaflık Girişimi ile başlatıldı.
Guterres, yapay zekâya yönelik artan veri merkezi yatırımlarının yüksek enerji ve su tüketimi nedeniyle çevresel kaygıları artırdığına dikkat çekti. 2030 yılına gelindiğinde veri merkezlerinin dünyanın yalnızca beş ülkesinden daha az enerji tüketen ülkeleri geride bırakabilecek düzeyde elektrik kullanabileceğini belirten Guterres, aynı zamanda bu tesislerin bir yılda Sahra Altı Afrika’da yaşayan 1,3 milyar insanın temel su ihtiyacını karşılayabilecek miktarda su tüketebileceğini ifade etti.
BM, yapay zekâ şirketlerinden su kullanımı, karbon emisyonları ve arazi kullanımına ilişkin etkilerini ölçmelerini ve bu verileri kamuoyuna açık şekilde paylaşmalarını istiyor. Guterres, “Yapay zekâ daha iyi bir gelecek inşa etmeye yardımcı olacaksa, bugün bize neye mal olduğunu da dürüstçe ortaya koymalıdır.” ifadelerini kullanırken, dünyanın küresel iklim hedeflerine ulaşma konusunda hâlâ geride olduğunu ve fosil yakıt kullanımının artırılmasını savunan görüşleri eleştirdi.
USPTO Açık Veri Portalı’na Erişim İçin Kayıt Zorunluluğu Getireceğini Duyurdu!
ABD Patent ve Ticari Marka Ofisi (USPTO), 18 Haziran’dan itibaren Açık Veri Portalı’na erişim için kullanıcı kaydı zorunluluğu getireceğini duyurdu.
USPTO’ya göre bu değişiklik, kamuya açık federal verilerin korunmasına yönelik kurum genelindeki çalışmaların bir parçası olarak açıklandı. Şubat 2025’ten bu yana kamuya açık olan portalın, patent ve marka verileri de dahil olmak üzere çeşitli verileri tek bir platformda sunduğu biliniyordu.
Açıklamada, yeni düzenleme kapsamında kullanıcıların portala erişebilmek için bir USPTO.gov hesabına sahip olması ve platforma kayıt yaptırması gerekeceği ifade edildi. USPTO, bu uygulamanın site güvenliğini artıracağını, kayıt dışı bot trafiğini azaltacağını ve platformun güvenli, hızlı ve güvenilir şekilde çalışmasına katkı sağlayacağını belirtti.
Kurum ayrıca kayıt sürecinin kullanıcı profillerinin geliştirilmesine ve gelecekte sunulacak hizmetlerin iyileştirilmesine yardımcı olacağını kaydetti.
USPTO, 2026 yazının ilerleyen dönemlerinde kullanıcı profillerini geliştirmek amacıyla ek profil bilgileri talep etmeyi planladığını da açıkladı.
Açık veri ilkeleri açısından değerlendirildiğinde, kamuya açık veri kaynaklarına erişim için kayıt zorunluluğu getirilmesinin erişilebilirlik ve kullanım kolaylığı üzerindeki etkileri tartışma konusu olabilir.
Gönüllüler ABD’de Silinme Riski Altındaki Kamu Verilerini Arşivliyor!
ABD’de Donald Trump yönetiminin ikinci döneminde iklim değişikliği, üreme sağlığı, uluslararası yardım ve LGBTQ+ bireylere ilişkin kamu verileri ile binlerce resmî internet sayfasının kaldırılması veya değiştirilmesi üzerine gönüllülerden oluşan bir ağ, bu verileri korumak için kapsamlı bir arşiv çalışması yürütüyor. Data Rescue Project (Veri Kurtarma Projesi) adıyla faaliyet gösteren girişim, kamu verilerinin herkes için erişilebilir bir kamusal değer olduğu anlayışıyla çalışmalarını sürdürüyor.
800’den fazla gönüllünün yer aldığı projede ağırlıklı olarak kütüphaneciler, akademisyenler, yazılım geliştiriciler ve emekliler görev alıyor. Gönüllüler, risk altındaki kamu veri setlerini ve internet sitelerini arşivlemenin yanı sıra, bu verilerin gelecekte kolayca bulunabilmesi için açıklayıcı metadata da hazırlıyor. Arşivlenen tüm içerikler, Michigan Üniversitesi tarafından barındırılan ve risk altındaki kamu verilerine erişim sağlayan açık bir veri deposunda kamuya sunuluyor.
Proje kapsamında bugüne kadar yüzlerce kamu kurumundan 3 binden fazla veri seti ve dijital içerik korunurken, bunlar arasında NASA’nın internet sayfalarının tamamı ile ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi’nin kapsamlı “Feather Atlas” veri tabanı da bulunuyor. Gönüllüler ayrıca, ABD İç Güvenlik Bakanlığı tarafından kaldırılan kritik altyapı haritalarını içeren HIFLD Open veri setinin arşivlenmesini sağlayarak, bu veriler kullanılarak geliştirilen yeni bir kamu erişim platformunun oluşturulmasına katkı sundu.
Data Rescue Project üyeleri, tüm kamu verilerinin korunmasının mümkün olmadığını ancak silinme riski en yüksek olan veri setlerine öncelik verdiklerini belirtiyor. Proje, kamu verilerinin uzun vadeli olarak korunması ve toplumun erişimine açık tutulması amacıyla çalışmalarını sürdürüyor.
Etkinlikler
Küresel Veri Festivali ile Kenya Uzay Fuarı ve Konferansı Gerçekleştirildi!
Küresel Veri Festivali ile Kenya Uzay Fuarı ve Konferansı 2026 (Global Data Festival and Kenya Space Expo & Conference 2026), Kenya Hükümeti ev sahipliğinde, Kenya National Bureau of Statistics ve Kenya Space Agency tarafından organize edilen ortak bir etkinlik olarak 2–5 Haziran’da Nairobi, Kenya’da gerçekleştirildi. Etkinlik, veri, uzay teknolojileri ve kalkınma ekseninde küresel paydaşları bir araya getirerek politika yapıcılar, araştırmacılar ve teknoloji geliştiriciler arasında iş birliği alanı oluşturmayı hedefledi.
Program kapsamında ana sahne konuşmaları, topluluk oturumları ve teknoloji gösterimleri yer aldı. Katılımcılar; kapsayıcı veri, yapay zekâ, iklim dayanıklılığı, uzay ekonomisi ve kalkınma için veri kullanımı gibi temalarda düzenlenen oturumlara katıldı. Etkinlikte ayrıca açık veri, coğrafi bilgi sistemleri, afet yönetimi ve veri ekosistemleri gibi konulara odaklanan teknik ve uygulamalı paylaşımlar da gerçekleştirildi.
Toplamda 1.500’den fazla katılımcı ve 90’dan fazla ülkeden temsilcinin yer aldığı etkinlik, veri ve uzay teknolojilerinin sürdürülebilir kalkınma için kullanımını güçlendirmeyi amaçlayan küresel bir buluşma olarak öne çıktı.
London Data Week 2026 Veri ve Yapay Zekâ Odaklı Etkinliklerle Başlıyor!
Londra’da veri ekosistemini bir araya getiren London Data Week (LDW) 2026, 6-12 Temmuz tarihleri arasında çok sayıda etkinliğe ev sahipliği yapacak. Festival, verinin yaşam maliyeti, halk sağlığı ve kent yönetimi gibi toplumsal sorunların çözümünde güvenilir ve kapsayıcı biçimde kullanılmasını teşvik etmeyi amaçlıyor. Etkinlik, veri alanında çalışan kurumlar, kamu kuruluşları, akademi, sivil toplum ve toplulukları ortak bir platformda buluşturuyor.
Program kapsamında yapay zekâ, açık veri, iklim, hava kalitesi, dijital ikizler, deepfake, sağlık verileri, veri görselleştirme ve haritalama gibi birçok başlıkta atölye çalışmaları, paneller, yürüyüşler, hackathonlar ve kariyer etkinlikleri düzenlenecek.
İlk kez 2023 yılında düzenlenen London Data Week, bu yıl da gönüllülerden oluşan organizasyon ekibiyle ve The Alan Turing Institute, LOTI ile Londra Belediye Başkanlığı başta olmak üzere çeşitli kurumların desteğiyle gerçekleştirilecek.
CESSDA 50. Yıl Konferansı Gerçekleştirildi!
CESSDA (Consortium of European Social Science Data Archives, Avrupa Sosyal Bilimler Veri Arşivleri Konsorsiyumu) 50. Yıl Konferansı, 15–18 Haziran’da Bergen, Norveç’te düzenlendi. CESSDA’nın 50 yıllık açık bilim ve açık veri birikimini kutlayan konferans, Avrupa Araştırma Alanı(European Research Area) ve ötesinde veri ekosistemlerinin gelişimine odaklandı.
Etkinlik boyunca FAIR ve güvenilir veri ekosistemleri, kanıta dayalı politika üretimi, açık bilim için araştırma altyapıları ve veri okuryazarlığı gibi temalarda oturumlar gerçekleştirildi. Program kapsamında atölye çalışmaları, servis sağlayıcı forumu, veri erişimi ve yapay zekâ uygulamalarına yönelik oturumlar ile disiplinler arası veri kullanımı üzerine tartışmalar yer aldı.
Konferans; araştırmacılar, veri sağlayıcılar ve politika yapıcıları bir araya getirerek sosyal bilimlerde verinin politika ve toplumsal etkiyle ilişkisini güçlendirmeyi ve disiplinler arası iş birliğini artırmayı amaçladı. Ayrıca kapanış oturumlarında açık bilimin geleceği ve veri ekosistemlerinin yönü üzerine değerlendirmeler yapıldı.
Veri FAIRlaştırma Araçları Semineri Düzenlendi!
Veri FAIR1laştırma Araçları: Bulunabilirlik ve Yeniden Kullanım Engellerini Aşmak etkinliği, 23 Haziran’da çevrim içi olarak gerçekleştirildi. Sheffield Data Stewards Network ile N8 CIR iş birliğinde düzenlenen seminer, Google Meet üzerinden katılıma açık olarak yapıldı.
Etkinlikte, veri FAIRlaştırma süreçlerinde kullanılan araçlar ve verinin bulunabilirliği ile yeniden kullanılabilirliğini artırmaya yönelik yaklaşımlar ele alındı. Sunumlarda veri yönetim planlarının sadeleştirilmesi, çevresel veri setlerinde yeniden kullanımın artırılması, otomatik README üretimi ve dijital not defterleri gibi konulara odaklanıldı.
Etkinlik boyunca katılımcılar, araştırma verilerinin yaşam döngüsü boyunca daha şeffaf, erişilebilir ve tekrar kullanılabilir hale getirilmesine yönelik teknik ve pratik deneyimleri inceleme fırsatı buldu.
İncelemeler
Yüzme Suyu Takip Sistemi Platformu İncelemesi!
Türkiye’deki yüzme alanlarına ilişkin su kalitesi verilerini kamuoyuyla paylaşan Yüzme Suyu Takip Sistemi, T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen bir bilgi platformu. Sistem üzerinden yüzme alanlarının güncel su kalitesi sonuçlarına, geçmiş analiz verilerine, güvenlik bilgilerine, yasaklama bilgilerine ve çeşitli teknik detaylara erişilebiliyor.
Platformda yer alan veriler düzenli olarak güncelleniyor ve laboratuvar analizleriyle doğrulanıyor. Yüzme suyu kalitesi değerlendirmeleri, 25.09.2019 tarihli ve 30899 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yüzme Suyu Kalitesinin Yönetimine Dair Yönetmelik" kapsamında yürütülüyor. Analizlerde suyun escherichia coli (E. coli) ve intestinal enterokok parametreleri esas alınıyor.
Platformun öne çıkan özelliklerinden biri de her yüzme alanı için ayrıntılı teknik bilgiler sunması. Harita üzerinden bir alan seçilip “Teknik Bilgiler” sekmesine tıklandığında, yüzme alanının kodu ve işletme bilgilerinin yanı sıra maksimum kullanıcı kapasitesi, cankurtaran ve nöbet kulesi sayısı, çalışma saatleri, yüzme sezonunun başlangıç ve bitiş tarihleri gibi bilgiler görüntülenebiliyor. Ayrıca su ve bölge tipi, deniz ve plaj zemininin yapısı, plajın uzunluğu ve genişliği, güvenlik şeridindeki azami derinlik, duş, kabin ve lavabo sayıları, ulaşım şekli, en yakın sağlık tesisi ve erişilebilirlik gibi detaylar da yer alıyor. Böylece kullanıcılar yalnızca su kalitesini değil, yüzme alanlarının fiziksel özelliklerini ve sunduğu olanakları da karşılaştırabiliyor.
Açık veri perspektifinden değerlendirildiğinde sistem, çevresel sağlık verilerinin kamuoyuyla paylaşılması açısından önemli bir örnek oluşturuyor. Kullanıcılar belirli bir yüzme alanına ilişkin kalite durumunu inceleyebilir, farklı bölgeler arasında karşılaştırma yapabilir ve yüzme planlarını güncel verilere göre şekillendirebilir.
Bizden Haberler
AVTED Açık Kürsü’de Bu Ay!
Açık Veri ve Teknoloji Derneği’nin “mümkün olduğu kadar açık, gerektiği kadar kapalı” mottosuyla hayata geçirdiği “Açık Kürsü” program serisi hız kesmeden devam ediyor. Program, toplumun çeşitli kesimlerinden uzmanları bir araya getirerek açık bilim, açık erişim, açık devlet, açık veri ve açık teknoloji gibi kavramların detaylı bir şekilde ele alındığı çevrim içi bir platform sunuyor.
Av. Arb. Okşan Gülşen Kömürcü Atalay’ın moderatörlüğünde düzenlenen bu etkinlikler, hem akademik hem de pratik perspektiflerden derinlemesine analizlere yer veriyor. Her bir oturumda, ilgili alanlardaki uzmanların katkılarıyla, bu kavramların uygulanabilirliği, karşılaşılan zorluklar ve toplumsal etkiler detaylı bir şekilde değerlendiriliyor.
8 Haziran’da YouTube’da yayımlanan programda Dr. Özlem Özkan ile "Veri Kimliği: Metadata" değerlendirildi.
Programın öne çıkan başlıkları şu şekildeydi;
Metadata Nedir, Nasıl Tanımlanabilir?
Metadata, Veriyi Tanımlayan Verinin Kimliği mi?
Büyük Veri ve Metadata İlişkisi?
Metadata ve Açık Veri İlişkisi?
Metaverinin Yapay Zeka Dil Modellerindeki Rolü Ne?
Açık Kürsü’nün yeni bölümlerini kaçırmamak için AVTED’in YouTube kanalına abone olmayı ve sosyal medya hesaplarını takip etmeyi unutmayın!
Bu ay açık veri dünyasından sizlere aktaracaklarımız bu kadardı. Gelecek ay yine burada, yeni hikayelerde görüşmek üzere…
FAIR (Findable: Bulunabilirlik, Accessible: Erişilebilirlik, Interoperable: Birlikte Çalışabilirlik, Reusable: Yeniden Kullanılabilirlik)